voor de landschapsfotograaf

Werken met de Hyperfocale afstand

 

Hyperfocale afstand, een veel gehoorde term in de landschapsfotografie. Ik gebruik de hyperfocale afstand net zoals veel andere landschapsfotografen vaak bij het scherpstellen van mijn landschapsfoto’s. Maar wat is het precies en hoe en waarom gebruik je het in het veld?

Er zijn verschillende definities van de hyperfocale afstand. Binnen de fotografie komt het ruwweg hier op neer:

Hyperfocale afstand:

De hyperfocale afstand is een scherpstelafstand bij een gegeven brandpuntsafstand en diafragma, waarbij de grootst mogelijke scherpte-diepte bereikt wordt. Indien de lens op deze afstand wordt gefocust zullen alle onderwerpen vanaf de helft van deze afstand tot oneindig scherp worden weergegeven.

De hyperfocale afstand is van verschillende factoren afhankelijk, maar de belangrijkste en meest gebruikte zijn de brandpuntsafstand van de lens, het gebruikte diafragma en de gebruikte sensor (full-frame of APS-C/H). Onderstaande tabellen geven de verschillende hyperfocale afstanden weer bij de meest gebruikte brandpuntsafstanden en diafragma’s in de landschapsfotografie.

Hyperfocal distance full frame camera's

Hyperfocal distance full frame camera’s

Hyperfocal distance APS-C camera's

Hyperfocal distance APS-C camera’s

Bij tabel 2 staat aangegeven dat de hyperfocale afstanden van APS-C camera’s met een 1.5 cropfactor (bv. Nikon, Sony) en een 1.6 cropfactor (bv. Canon) identiek zijn. Dit is natuurlijk niet het geval, maar de verschillen zijn zo klein dat het in de praktijk geen effect zal hebben en daarom zijn ze samengevoegd in één tabel. Aangezien bij APS-C camera’s i.v.m. de cropfactor vaak super-groothoek lenzen gebruikt worden zijn hier ook de hyperfocale afstanden van 10mm, 12mm en 14mm toegevoegd.

 

 

Waarom gebruik je het?

Foto van een bloemenweide in het Groninger land - Bas Meelker Landschapsfotografie
Zoals de definitie al aangeeft kun je door scherp te stellen op de hyperfocale afstand een maximale scherptediepte bereiken. Hoe meer diepte je in je landschapsfoto aanbrengt, hoe belangrijker dit wordt. Je wilt immers je voorgrond onderwerp scherp weergeven, maar ook alles op de achtergrond in je foto. Hoe groter de scherptediepte, hoe meer details in je foto scherp worden weergegeven. Een ruwe regel die in de praktijk vaak gebruikt wordt is de 1/3-2/3 regel. De scherptediepte begint vaak 1/3 voor het scherpstelpunt en eindigt 2/3 achter het scherpstelpunt. Maar dit is wel een erg ruwe regel en in de praktijk lang niet altijd betrouwbaar. Scherp stellen op de hyperfocale afstand is de meest accurate manier om voor een maximale scherptediepte te zorgen.

 

Hoe gebruik je het?

Gebruik maken van de hyperfocale afstand is relatief simpel. Alles wat je nodig hebt is de juiste tabel en je moet afstanden een beetje in kunnen schatten.

Voorbeeld:

We maken een landschapsfoto met een full frame camera en we gebruiken de lens op een brandpuntsafstand van 20mm met een diafragma van f11. In tabel 1 kunnen we dan aflezen dat de hyperfocale afstand bij f11 op 20mm 1,2 meter bedraagt. Dat betekent dus dat als we scherp stellen op een afstand van 1,2 meter gemeten vanaf onze lens, dat alles vanaf 0,6 meter (de helft van 1,2 meter) tot aan oneindig scherp wordt weergegeven. Meet ik dat met een meetlat? Nee, dat doe je uiteraard op zicht door de afstand in te schatten. Ik kies bij het scherp stellen een punt uit dat ruwweg 1,2 meter bij mij verwijderd is. Het enige waar ik rekening mee moet houden is dat mijn voorgrond onderwerp zich dus ook bevindt binnen die scherptediepte afstand. Mijn scherptediepte begint immers op 0,6 meter afstand van mijn lens. Bevindt het voorgrond onderwerp zich bijvoorbeeld op 0,4 meter afstand, dan zal het niet scherp worden weergegeven en zal ik dus mijn positie tot het voorgrond onderwerp moeten aanpassen.

Aduarderzijl, The Netherlands

 

 

Als ik ga fotograferen heb ik dus altijd een tabel met hyperfocale afstanden mee. Deze zit standaard in mijn fototas. Ik heb hem verkleind en geplastificeerd. Ideaal. Maar tegenwoordig heb je ook andere hulpmiddelen. Voor verschillende smartphones zijn apps verkrijgbaar die de hyperfocale afstand voor je uit kunnen rekenen.

Tot slot nog even dit. Gebruik maken van de hyperfocale afstand garandeert natuurlijk nog geen scherpe foto. Een goed statief, de juiste techniek en gebruik maken van zaken als een draadontspanner en het opklappen van je spiegel spelen allemaal een belangrijke rol bij het maken van een scherpe landschapsfoto. Daarnaast zijn er natuurlijk ook situaties waarbij het gebruik maken van de hyperfocale afstand bij het scherpstellen maar een beperkt effect heeft. Denk aan situaties waarbij er sprake is van mist, een heiige atmosfeer, stof, etc. Ondanks dat je hier misschien gebruik maakt van het scherpstellen op de hyperfocale afstand, zal je scherpte-diepte beperkt zijn. Simpelweg omdat er optisch gezien geen scherpte in het landschap aanwezig is.

 

Submit your review
1
2
3
4
5
Submit
     
Cancel

Create your own review

Bas Meelker Photography
Average rating:  
 3 reviews
by André on Bas Meelker Photography
AF of MF

Een interessant artikel waar ik zeker mee aan de slag wil. Maar op andere sites over hyperfocale afstand staat dat je je camera in de MF-stand moet zetten. In dit artikel lees ik dat niet. Graag nog even een reactie hierop.
Alvast bedankt.

Dank je André, handmatig scherpstellen kan handig zijn als je met de hyper focale afstand wilt werken (doe ik ook) maar het hoeft niet per se. Je kunt je focuspunt ook verplaatsen en je autofocus gebruiken om op de juiste plek te focussen. Zeker handig met de spiegelloge camera's van tegenwoordig! Lijkt me inderdaad een goede aanvulling voor het artikel!

by Martin Nauta on Bas Meelker Photography
Klip en klaar

Na jaren geworsteld te hebben met het begrip hyperfocale afstand en de praktische toepassing daarvan heb ik eindelijk een duidelijke uitleg gevonden die klip en kaar uitlegt hoe het zit, hoe en waarom je het toepast en wat de valkuilen zijn en wanneer je het niet moet toepassen. Met daarbij twee duidelijke tabellen voor zowel de ff camera als de camera's met een cropfactor. Kijk, daar heb je wat aan. Dank je wel Bas Meelker.

Dank je Martin!

by Marthe de Jong on Bas Meelker Photography
hyperfocale afstand

Geweldig artikel over dir onderwerp. Duidelijk en handzame tabellen erbij. Kan iedereen mee uit de voeten. Alleen jammer van de gekozen kleuren in de tabellen. Had helderder gekund.

Dank je Marthe! Het wordt inderdaad tijd om te tabellen wat op te frissen!