Bas Meelker Landschapsfotografie
Bas Meelker is een toonaangevend landschapsfotograaf, schrijver, geëngageerd spreker en geeft workshops. Bas werkt als landschapsfotograaf voor verschillende gerenommeerde nationale en internationale klanten. In zijn stijl van fotograferen weerklinkt zijn passie voor de natuur en de landschappen om ons heen. Zijn werk wordt internationaal geroemd om zijn dramatische impact, met een combinatie van intense kleuren en composities .
6 tips voor het fotograferen van mooie wolkenluchten
Inhoudsopgave:
6 tips voor het fotograferen van mooie wolkenluchten
Hoe maak je mooiere landschapsfoto's?
Iedereen die met landschapsfotografie aan de slag gaat heeft wel een fascinatie voor mooie wolkenluchten. Constant veranderend en bewegend, zijn ze een nooit aflatende bron van inspiratie. Ze maken of breken onze landschapsfoto’s, drijven ons soms tot wanhoop en kunnen ons keer op keer verrassen. Je kunt prachtige landschapsfoto’s maken zonder ook maar één stukje lucht te laten zien. Maar voor mij maken (wolken)luchten een essentieel onderdeel uit van mijn fotografie.
Sterker nog, ik denk mijn fascinatie voor mooie wolkenluchten bepalender was voor mijn reis in de landschapsfotografie dan mijn fascinatie voor het landschap. Mijn ervaring heeft me geleerd dat alles wat boven ons hoofd gebeurt zo bepalend is voor het eindresultaat van onze foto, dat kennis hierover essentieel is. Mooi licht en mooie luchten vastleggen hoeft geen kwestie van geluk te zijn. Laten we in dit artikel eens kijken wat je allemaal kunt doen om jouw kans op het vastleggen van spectaculaire luchten zo groot mogelijk te maken.
Tip 1: Weet wat je wilt
Het hebben van een idee klinkt misschien als een open deur, maar onderschat het niet. Welk type weer past het best bij de foto die jij in gedachten hebt? Weten welke foto je wilt maken betekent ook weten wat voor weersomstandigheden je nodig hebt. Heb je dreigende, donkere wolken nodig of juist serene, rustige, hoge sluierbewolking? Ga je voor een avondrode lucht of heb je juist zo’n typisch maartse lucht nodig?
Hoe concreter je de foto in je hoofd hebt zitten, hoe gemakkelijker het wordt om je fotomoment te timen. Bedenkt daarbij dat weersomstandigheden niet iets zijn wat je overkomt. Ze zijn een integraal onderdeel van je idee, je planning en uitvoering. Voor mij persoonlijk bepaalt het weer alles. Het bepaalt de locatie, de timing, het tijdstip, de techniek, etc. Het weer bepaald mijn agenda.
Uiteraard speelt de tijd die je daarvoor hebt een belangrijke rol. Als je voornamelijk in de weekenden of op een vrije dag erop uit kunt trekken, zul je het moeten doen met de omstandigheden die je dan aantreft. Maar geduld speelt natuurlijk ook een belangrijke rol. Ik heb foto’s in mijn hoofd zitten waar ik al jaren mee rondloop. Ik heb alleen nog niet de juiste omstandigheden gehad om ze te maken. Maar ik weet dat het op een dag zover is. En dan zal ik erbij moeten zijn.
Tip 2: Doe kennis van het weer op
Laten we beginnen met het meest belangrijke. Het opdoen van kennis over het weer. Ik kan in dit artikel natuurlijk geen weervrouw of weerman van je maken. Maar realiseer je wel dat kennis van het weer cruciaal is voor ons landschapsfotografen. Als een portretfotograaf de studio in gaat weet hij/zei alles over de lampen die gebruikt gaan worden, de kleurtemperaturen, softboxen of andere soorten lichtbronnen. Dus dan is het toch een beetje raar als wij landschapsfotografen naar buiten gaan zonder enige kennis van de lichtomstandigheden (lees weersomstandigheden) die wij nodig hebben. Het succes van onze foto hangt immers in grote mate hiervan af.
Kennis van het weer kun je via allerlei manieren opdoen. Er zijn boeken over geschreven (Tip: kijk ook eens naar het Praktijkboek Weer- en nachtfotografie. Een prima boek als het gaat om kennis van het weer!) maar ook internetsites, apps en algemene boeken over het weer zijn een prima bron van kennis.
Het weer met zekerheid voorspellen kan uiteraard niet, maar toch zijn de voorspellingen op korte termijn aardig betrouwbaar en vaak ook logisch. In Nederland hebben we twee windrichtingen die vanuit zee onze kant opkomen (noord en west) en twee windrichtingen die boven land onze kant opkomen (oost en zuid). Combineer dat met een hoge- of lagedrukgebied en het seizoen en je kunt redelijk goed voorspellen wat er gaat gebeuren. Deze factoren hebben namelijk een grote invloed op de luchtvochtigheid, temperatuurverschillen tussen dag en nacht en nog veel meer factoren.
Dat klinkt ingewikkeld, maar ik zal je een simpel voorbeeld geven. Stel je wilt een foto maken met grondmist. Dan is het goed om te weten dat grondmist voornamelijk ontstaat door een groot verschil tussen dag en nacht temperaturen (een warme dag gevolgd door een koude nacht). Grondmist ontstaat natuurlijk gemakkelijker in vochtige gebieden en je hebt windstil weer nodig. Klinkt logisch toch? Dus je houdt de weersvoorspellingen in de gaten en je let op deze factoren. En zo zijn er nog veel meer voorbeelden te geven.
Zo is de kans op een avondrode lucht aanzienlijk kleiner bij lage bewolking dan bij hoge sluierbewolking. Als je weet hoe avondrood in de lucht ontstaat is dat ook logisch. Verdiep je dus in dit soort onderwerpen. Heb je garanties? Nee, gelukkig niet. Maar het zijn wel handige ‘richtlijnen’ die jou helpen je fotomoment goed te timen.
Ook door ervaring bouw je natuurlijk kennis op. Kijk vaak omhoog en probeer in te schatten wat er gaat gebeuren met het weer. Maar kijk ook naar je mooiste foto’s. Wat gebeurde er toen met het weer? Kun je nog terug halen welke weersomstandigheden je toen had? En wanneer komen die voor zodat je er de volgende keer rekening mee kunt houden. Hoe bewuster je er mee bezig bent, hoe gemakkelijker het wordt.
Handige apps en websites voor het weer
Fotografie apps
Tip 3: Zorg voor het juiste materiaal
Er is weinig zo indrukwekkend als een imposante wolkenlucht die zich boven het landschap uitstrekt. Het zijn momenten waarop de hemel zélf het hoofdonderwerp van je foto wordt. Maar hoe leg je dat goed vast? De aanpak is eigenlijk niet zo anders dan bij het fotograferen van een landschap: compositie, licht en diepte blijven de sleutel. Alleen verleg je nu de nadruk naar boven.
Een groothoeklens is hierbij je beste vriend. Denk aan 16mm op een full frame of 10mm op een cropcamera. Met zo’n brandpunt vang je moeiteloos de grootsheid van de lucht én een interessante voorgrond in één beeld. Juist dat contrast tussen de weidsheid boven en het detail onder maakt het beeld krachtig.
Wat veel mensen als een nadeel zien van groothoeklenzen – de vervorming aan de randen – is in dit geval juist een voordeel. Door je camera iets te kantelen, versterk je lijnen in het landschap én in de lucht. Wolken beginnen te stromen, perspectieven worden dramatischer en er ontstaat een natuurlijke dynamiek in het beeld. Diagonale lijnen leiden het oog het beeld in en versterken de sfeer van het moment.
Voor de rest is het qua materiaal de standaard lijst:
- Je camera, Full frame of APS-c
- Een stevig statief
- Filters zoals een grijsverloopfilter, grijsfilters en een polarisatiefilter
- Op het weer afgestemde kleding
Geen verrassingen hier dus. Eigelijk geldt bij het fotografen van mooie wolkenluchten altijd; hoe wijder, hoe beter.
Tip 4: Gebruik een grijsverloopfilter voor mooie wolkenluchten
Grijsverloopfilters zijn voor een landschapsfotograaf nog steeds onderdeel van de standaarduitrusting. Het gaat wat ver om hier diep in te gaan op alle aspecten van het gebruik van een grijsverloopfilter. In basis zijn ze bedoelt om je belichting uit te balanceren. Vooral bij zonsopkomsten en zonsondergangen zul je te maken krijgen met grote contrasten. De kans op een te donkere voorgrond of een te lichte licht is dan groot. Een grijsverloopfilter lost dat probleem voor je op.
Maar een grijsverloopfilter doet meer. Het zorgt ook voor meer tekening in mooie wolkenluchten. Kleine verschillen en details in wolkenluchten die voor ons blote oog niet of nauwelijks zichtbaar zijn, worden een stuk duidelijker als je een grijsverloopfilter gebruikt. Verdiep je er dus in en weet hoe en wanneer je ze het beste kunt gebruiken.
Tip 5: Laat de lucht onderdeel zijn van je compositie
Een gedegen kennis van compositieleer opdoen is al een hele kluif voor veel fotografen. Begrijpelijk, want compositieleer is ontzettend veelomvattend. Het gaat veel verder dan iets als de regel van derden, vlakverdeling, lijnen of diepte creëren. En het is begrijpelijk en logisch dat je je bij het ‘componeren’ van je foto eerst richt op het ‘landschap’. Maar ook een mooie wolkenlucht maakt natuurlijk onderdeel uit van je foto en dus van je compositie. Je verdiepen in compositieleer kan je ook helpen om een wolkenlucht slim te gebruiken in je compositie. Hieronder zie je twee voorbeelden van hoe je dat kunt doen.
Bij deze foto is de lucht weliswaar ‘mooi’. Maar hij doet niet echt mee in de foto en staat eigenlijk los van de rest van de foto. De lucht en het land ondersteunen elkaar niet in de compositie.
Foto details: Canon EOS 5D Mark II en Canon EF 16-35mm f/2.8 L II met een 2-stops grijsverloopfilter met een harde overgang.
Bij deze foto heb ik gewacht totdat de centrale wolk precies in het midden van de foto hing. Hierdoor wordt de piramide-compositie op de voorgrond gespiegeld in de lucht en zodoende gaan ze elkaar ondersteunen. Nu vormt het een geheel.
Foto details: Canon EOS 5D Mark II en Canon EF 16-35mm f/2.8 L II met een 2-stops grijsverloopfilter met een harde overgang.
Techniek in dienst van je compositie
Bij deze foto heb ik de ‘gebruikelijke’ techniek toegepast (klein diafragma, zo laag mogelijke iso en een lange sluitertijd i.v.m. de donkere omstandigheden). Het gevolg hiervan is dat de beweging van de wolken in de lucht zichtbaar worden en de wolken een ‘veeg’ worden. Alhoewel dit een kwestie van smaak is, hebben de wolken geen functie in de compositie.
Foto details: Canon EOS 5D Mark III en Canon EF 16-35mm f/2.8 L II met een 2-stops grijsverloopfilter met een harde overgang.
Bij deze foto heb ik expres een hogere iso gebruikt zodat ik snellere sluitertijden kon gebruiken (bij een gelijkblijvend diafragma). Zodoende heb ik de beweging van de wolken kunnen ‘bevriezen’. Hierdoor ontstaat er ook nog een diagonale compositie of X-compositie in de foto door de wolken in de lucht en de weerspiegeling in het water. Nu doet de lucht dus ook mee in de foto en heeft het echt een functie.
Foto details: Canon EOS 5D Mark III en Canon EF 16-35mm f/2.8 L II met een 2-stops grijsverloopfilter met een harde overgang.
Natuurlijk kun je dit soort zaken pas echt goed toepassen als je een gedegen kennis hebt van compositieleer. En het moet uiteraard wel mogelijk zijn. Dit soort situaties zijn niet te plannen en ‘overkomen’ je. Waar het met name om gaat is dat als het gebeurt, je het herkent en het kunt toepassen. Je voegt als het ware weer een diepere laag toe aan je foto wat je foto weer op een hoger niveau brengt.
Tip 6: Mooie wolkenlucht? Versterk ze in je nabewerking!
Net als bij iedere andere foto verdiept ook een foto met een mooie wolkenlucht een gezonde dosis nabewerking. Bedenk daarbij dat wat je ook doet in je nabewerking, jij en alleen jij bepaalt hoe ver je wilt gaan. Er is geen goed of slecht, alleen maar smaak. En natuurlijk hangt je nabewerking helemaal af van het doel wat je met je foto hebt. Wil je vooral een kalme, serene wolkenlucht laten zien, dan is het logisch dat je niets doet met zaken als contrast of helderheid.
Terwijl dat bewerkingen zijn die je misschien juist wel wilt toepassen als je met je wolkenlucht vooral drama en dreiging wilt overbrengen. Hoe beter je weet wat je wilt vertellen met je foto, hoe logischer de stappen in je beeldbewerking worden. Hoe dan ook, verdiep je erin. De ontwikkelingen op het gebied van beeldbewerking gaan razendsnel, dus doe er je voordeel mee!
Hoe fotografeer je mooie wolkenluchten?
Hoe ga je precies in het veld te werk om die mooie wolkenluchten te fotograferen? Onderstaande stappen helpen je op weg
Stap 1: Bepaal je compositie
Bepaal eerst je compositie. Varieer met je standpunt, kijk vanuit verschillende perspectieven en zoek naar de juiste verhoudingen in je foto. Doe dit met je camera in je hand, kijk door de zoeker of op je display en varieer. Op die manier zie je ook pas goed de effecten van je groothoeklens.
Stap 2: Pak je statief erbij
Heb je de meest geschikte compositie gevonden. Pak dan nu je statief erbij en ga je compositie verder finetunen. Maak desnoods een paar testopnames om te kijken of alles echt klopt.
Stap 3: Bepaal of en zo ja, welke filters je nodig hebt
Als je je compositie definitief bepaald hebt, kun je kijken welke filters je eventueel nodig hebt. In de landschapsfotografie gebruiken we vaak grijs-, prijsverloop en polarisatiefilters. En die kun je ook prima met elkaar combineren. Bepaal zelf welke je nodig hebt. Soms zijn ze ook helemaal niet nodig dus blijf kritisch.
Stap 4: Bepaal je belichting
Werk in de M-stand, kies een zo laag mogelijke iso waarde en bepaal aan de hand van je compositie je benodigde scherpte-diepte. Met een diafragma tussen de f/8 en f/16 zit je meestal wel goed. Als je je iso-waarde en je diafragma hebt bepaald, kun je met je sluitertijd je uiteindelijke belichting bepalen. Let op: stel je belichting pas in als je al je filters voor je lens hebt zitten. Die beïnvloeden natuurlijk je belichting!
Stap 5: Focus
Gebruik je autofocus of stel handmatig scherp op het punt waarmee je je maximale scherpte-diepte kunt bereiken. Heb je een systeemcamera? Gebruik dan de focus-peaking functie. Ideaal om je schepte-diepte te checken!
Stap 6: Maak nu de foto
Maak nu je foto en check achter op je display of alles klopt. Ziet je compositie er goed uit? Heb je op de juiste manier belicht? Wees niet bang om verschillende belichtingen te maken en te experimenteren. Je bent er nu! Dus maak maximaal gebruik van de mogelijkheden.
TOT SLOT
Daar zijn we dan, een aantal eenvoudige stappen die kunnen leiden naar het fotografen van mooie wolkenluchten. Je beschikt over het juiste materiaal en beheerst de techniek. Jouw kennis van compositieleer heeft je gebracht naar een goede locatie en je kennis van het weer zorgt ervoor dat je er op het juiste moment bent. Het maken van de foto is dan nog maar een klein onderdeel van het hele proces.
Je geniet van alles om je heen. Je ziet hoe licht en kleuren veranderen, je past je techniek aan en je weet het. En je weet dat je hem hebt. Die ene foto. Niet meer dan een samenvatting van een fantastische ochtend of avond. Geluk? Nee, kennis, ervaring, een goede planning er vooral er zijn! Dat is waar het om gaat!
2 Comments
Hallo Bas,
Wat een super interessant artikel. Ik wil laten weten dat onder het tussenkopje “Handige apps en websites voor het weer” geen juiste link hangt aan KNMI.
Hallo Sandra,
Dank je! Ook voor de tip. De link is aangepast!
Groeten,
Bas