Fotoapparatuur voor landschapsfotografie

Fotoapparatuur kiezen is niet zo moeilijk

Het onderwerp fotoapparatuur is altijd een lastige als je een artikel over fotografie wilt schrijven. Want je weet dat het geen zin heeft om over merken of type camera’s, lenzen, statieven of filters te schrijven. Een paar maanden na publicatie kan de fotografiewereld er immers al weer heel anders uitzien en alles wat je beschreef, is al weer verouderd. Dat ga ik dus ook niet doen. 

Wat ik wel ga doen, is je een aantal algemene tips en suggesties geven. Allemaal bedoeld om jou meer inzicht te geven en het je zo gemakkelijker te maken om je eigen keuze te maken voor jouw fotoapparatuur. Gelukkig hoeft die keus bij landschapsfotografie niet zo moeilijk te zijn.

Waar je ook voor kiest, er is maar één ding belangrijk. En dat is dat je materiaal jou niet in de weg zit. Fotoapparatuur moet het jou zo gemakkelijk mogelijk maken om die foto te maken die je in je hoofd hebt zitten. Hoe minder je met je materiaal bezig hoeft te zijn, hoe meer je kunt focussen op wat echt belangrijk is; het licht, de kleuren, je compositie, je creativiteit etc. 

Veel leesplezier en succes met je materiaalkeuze!

Fotoapparatuur voor landschapsfotografie: de camera

Wat ga je fotograferen?

Je uiteindelijke keus voor een camera hangt natuurlijk van een heleboel zaken af. Vaak begint dat, terecht, bij je budget. Die bepaalt uiteindelijk wat er in je fototas komt. En omdat dat zo’n individueel aspect is, laat ik dat ook buiten beschouwing. Laten we eerst eens kijken naar wat een goede camera voor landschapsfotografie qua functionaliteiten NIET hoeft te hebben:

Je hebt geen camera nodig…

En zo zou ik nog wel even door kunnen gaan…Als we kijken naar functies die WEL handig en/of noodzakelijk zijn om te hebben in een camera voor landschapsfotografie, dan kunnen dat de volgende zijn:

Je hebt wel een camera nodig…

Veel van deze punten die handig zijn voor landschapsfotografie zitten tegenwoordig wel in iedere camera. Sterker nog, zelfs je telefoon zal al aan veel eisen voldoen. Ik durf dan ook rustig te zeggen dat je met iedere camera tegenwoordig wel mooie landschapsfoto’s kunt maken. Dus ook met je telefoon! Jouw keus qua fotoapparatuur zal dan ook meer bepaald worden door wat je naast landschapsfotografie nog meer wilt fotograferen. Houd je ook van sport- of wildlifefotografie, dan is een camera met een snelle autofocus wel degelijk belangrijk voor je. Voor mij als landschapsfotograaf hebben deze functies geen enkele toegevoegde waarde. 

Cameraresolutie

Over de resolutie van een camera kan ik kort zijn. De resolutie is pas echt belangrijk als je veel wilt wegsnijden van je foto en toch nog redelijk groot wilt printen. Verkoop je je foto’s ook aan bedrijven die ze groot willen afdrukken? Dan is een camera met een zo hoog mogelijke resolutie aan te raden. Maar plaats je je foto’s vooral op sociale media en druk je hooguit een keer op A2 formaat af? Dan zit je met iedere camera eigenlijk wel goed en heeft een hoge resolutie geen toegevoegde waarde. De vraag is dus wat je nu en in de toekomst met je foto’s wilt gaan doen. 

Fotoapparatuur – Full frame of crop sensor (APS-C)?

De keuze tussen een camera met een full frame sensor of een crop sensor hangt natuurlijk ook van je budget af. Alhoewel full frame camera’s tegenwoordig steeds goedkoper worden, kosten ze toch vaak nog meer dan een camera met een crop sensor. Toch geven veel landschapsfotografen de voorkeur aan een camera met een full frame sensor. De grotere sensor kan simpelweg meer licht verwerken en dat geeft vaak een betere beeldkwaliteit bij moeilijke lichtsituaties. Een 16mm groothoeklens gedraagt zich ook daadwerkelijk als een 16mm groothoeklens op een full frame camera.

Aan de andere kant zijn er ook genoeg echte groothoeklenzen voor een camera met een crop sensor. En ook hierbij geldt weer dat als je je foto’s hoofdzakelijk in kleine formaten op internet laat zien, de verschillen minder belangrijk zullen zijn. Dat beetje extra ruis ga je echt niet zien op een klein formaat zoals bijvoorbeeld op Instagram!

Spiegelreflex of systeem camera?

Al vanaf 2013 zien we een duidelijk trend naar spiegelloze of systeemcamera’s. Camera’s waarin dus geen spiegel meer zit en de optische zoeker is vervangen door een digitale zoeker. Dit heeft verschillende voordelen. Allereerst kunnen camera’s lichter worden omdat er geen spiegelhuis meer nodig is. Ten tweede zie je door de digitale zoeker ook daadwerkelijk de foto zoals je hem vastlegt. Iets wat bij een optische zoeker uiteraard niet zo was. Bovendien kan er nu in de zoeker allerlei extra informatie getoond worden zoals een histogram of een waterpas. En dat is erg prettig. 

Maar het grootste voordeel is dat het verdwijnen van het spiegelhuis er ook voor heeft gezorgd dat lenzen nu dichter op de sensor kunnen worden gezet. Dat opent hele nieuwe mogelijkheden voor de lensfabrikanten. We zullen in de komende jaren lenzen op de markt verwachten die in het verleden simpelweg niet denkbaar waren. 

Je kunt inmiddels wel zeggen dat de strijd tussen spiegelreflexcamera’s en systeemcamera’s in het voordeel van de systeemcamera’s is beslecht. Alle merken zetten vol in op hun systeemcamera’s. De spiegelreflexcamera zal voorlopig nog niet verdwijnen, maar uiteindelijk zal deze  net zoals de analoge camera’s nog maar een zeer beperkte rol in de fotografiewereld gaan spelen. 

Fotoapparatuur – Gewicht is een pré

In de afgelopen jaren zien we ook een duidelijk trend ontstaan naar kleinere en lichtere camera’s. De ontwikkeling van de spiegelloze camera heeft daar ook zeker aan bijgedragen. Minder kilo’s met je meeslepen is natuurlijk altijd prettig. Zeker als je veel moet lopen met je fotoapparatuur. Maar bedenk wel dat het voordeel van lichter materiaal omslaat in een nadeel als je daadwerkelijk de foto gaat maken. Want gewicht betekent stabiliteit en stabiliteit betekent scherpte.

Een zwaardere camera met een stevige lens op een goed statief zal steviger en stabieler blijven staan. Ook als het wat harder waait en je sluitertijden van enkele seconden gebruikt. Fotografeer onder dezelfde omstandigheden met een lichte set op een licht en wiebelig statief en je kunt iedere foto die je maakt weggooien door bewegingsonscherpte. 

Lenzen

Wat kun je fotograferen?

Lenzen komen in alle soorten en maten. En ook hier geldt dat iedere lens in principe geschikt is voor landschapsfotografie. Ja, ook met een 800mm super-telelens kun je prachtige landschapsfoto’s maken. Net zoals met een macrolens of een standaard 50mm lens. Toch is het goed om je te beseffen dat, in tegenstelling tot je camera, je lens wel bepaalt WAT je kunt fotograferen. Met iedere camera kun je een landschapsfoto maken, maar zonder groothoeklens zal het erg moeilijk worden om een foto te maken met veel diepte. En zonder telelens zul je moeilijk één element in het landschap kunnen isoleren. 

De gouden driehoek

De lenzen die je bij je hebt, bepalen dus in grote mate wat je in het veld kunt vastleggen en op welke manier. Moet je dan alles hebben, van een extreme groothoek lens tot een super telelens? Nee, zeker niet. In de landschapsfotografie kennen we zoiets als een gouden driehoek. Een drietal lenzen waarmee je bijna alles wel kunt:

Met bovenstaande lenzen ben ik uitgegaan van een full frame camera. Heb je een crop camera, dan zul je rekening moeten houden met de crop factor van de sensor. Met deze set lenzen kan ik 95% van alles wat ik wil fotograferen vastleggen en voor bijna ieder serieuze landschapsfotograaf behoren deze lenzen tot de standaard fotoapparatuur.

Zoals je ziet, zijn het allemaal zoomlenzen en geen lenzen met een vast brandpunt. De simpele reden is dat een zoomlens mij meer flexibiliteit geeft om de foto gemakkelijk te framen. In sommige situaties is het niet altijd mogelijk om een paar stappen naar voren of achteren te doen. En met een zoomlens kan ik door in- of uit te zoomen de foto precies zo maken zoals ik wil.

Daarnaast doen goede zoomlenzen kwalitatief niet meer onder voor een lens met een vast brandpunt. Zou ik het bereik van 15mm t/m 200mm af willen dekken met lenzen met een vast brandpunt, dan zou ik heel wat lenzen met me mee moeten slepen. En dan heb ik het nog niet gehad over de investering in geld.

Waarom een groothoeklens?

Al met al dus een lens die voor een landschapsfotograaf zeer allround is. 

Tot slot een een paar tips die kunnen helpen in je plannen om een nieuwe of extra lens te kopen.

Filters

Voor een landschapsfotograaf zijn filters nog steeds een essentieel onderdeel van de fotoapparatuur. Ook in deze tijd van digitale beeldbewerking technieken. Een goede set filters hoort bij je basisuitrusting. Ik gebruik drie soorten filters:

• Polarisatiefilters
• Grijs- of ND filters
• Grijsverloopfilters

Polarisatiefilter

Een polarisatiefilter is hoofdzakelijk bedoeld om schitteringen en reflecties te beïnvloeden en kleuren in je foto (vooral blauw) iets meer te verzadigen. Ik zal je niet vermoeien met de exacte technische werking, maar ruwweg kun je zeggen dat het filter alleen gepolariseerd licht doorlaat. Het filter werkt het sterkst onder een hoek van 90 graden ten opzichte van de zon. Stel, je staat in een mooi herfstbos te fotograferen en het licht komt van links of rechts. Dan zul je zien dat door aan je polarisatiefilter te draaien, de kleuren een stuk intenser worden. De mate waarin je dat wilt, is uiteraard aan jou .Je kunt het ook weer een beetje terugdraaien om het effect wat te temperen.

Voor reflecties geldt hetzelfde. Stel,  je staat aan de waterrand en op de bodem liggen mooie stenen en mooie zandstructuren. Fotografeer je dat zonder een polarisatiefilter, dan is de kans groot dat je de reflecties van de lucht op het water fotografeert. Je ziet dan  niets van de details op de bodem. Gebruik je echter een polarisatiefilter, dan draai je de reflecties simpelweg eruit waardoor je wel de details op de bodem kunt vastleggen. 

Een polarisatiefilter is in dat opzicht een simpel filter. Iedere landschapsfotograaf zou er één in de fototas moeten hebben. Maar pas wel op bij het gebruik! Soms zorgt een polarisatiefilter ook voor erg veel contrast in je foto. Dat is iets wat ik niet altijd wil, kijkend naar mijn stijl van fotograferen. Soms wil je juist wel de reflecties van die mooie wolkenlucht op het water vastleggen. Het laatste wat je dan wilt, is die wegdraaien met een polarisatiefilter.

Grijsfilters

Een grijsfilter heeft maar één functie: voor langere sluitertijden zorgen. Grijsfilters zijn verkrijgbaar in verschillende zwaartes. Die drukken we uit in ND-waardes. De ’N’ staat voor ‘Neutral’ en de ‘D’ voor ‘Density (Dichtheid). De dichtheid drukken we uit in stops. 

Grijsfilters zijn verkrijgbaar van 1-stop tot ongeveer 15-stops. Een 10-stops grijsfilter houdt dus 10-stops licht tegen. Zou je sluitertijd zonder grijsfilter 1 seconde zijn, dan zul je met een 10-stops grijsfilter een sluitertijd van 16 minuten moeten aanhouden. Je kunt je voorstellen wat dat voor aparte effecten zal geven in je foto. 

Grijsfilters zijn verkrijgbaar als opschroeffilters en inschuiffilters (voor in een filtersysteem in combinatie met bijvoorbeeld grijsverloopfilters). Daarnaast zijn er zogenaamde variabele grijsfilters. De dichtheid van deze filters is variabel door aan het voorste gedeelte van het filter te draaien. Hierdoor kun je het filter ‘lichter’ of ‘donkerder’ maken. Variabele grijsfilters zijn bijvoorbeeld verkrijgbaar met een dichtheid van 4 tot 10 stops. 

In het verleden waren variabele grijsfilters van slechte kwaliteit. De technologie was simpelweg nog niet goed genoeg. Ook nu nog zijn ze niet ideaal voor fotografie en eigenlijk bedoelt voor de videograaf. Ze zijn ook alleen als opschroef filter te gebruiken. Het is dus niet handig om voor een variabel grijsfilter te kiezen als je deze ook wilt combineren met een filtersysteem die je ook op je lens moet schroeven. Dat werkt erg onhandig. 

Grijsverloopfilters

Grijsverloopfilters zijn misschien wel de meeste gebruikte filters onder landschapsfotografen. Ze lossen namelijk een probleem op waar we vaak tegenaan lopen als het licht op zijn mooist is. En dat is vooral in de uren rond zonsopkomst en zonsondergang. De contrasten tussen een lichte lucht en een donkere voorgrond zijn dan vaak erg groot. Te groot voor onze camera’s om ze goed te belichten. Grijsverloopfilters zorgen op dat soort momenten voor een evenwichtige belichting.  Geen overbelichte lucht en een goed belichte voorgrond. Of een goed belichte lucht en een te donkere voorgrond. Als je een grijsverloopfilter goed gebruikt, ben je in staat om zowel de lucht als de voorgrond goed te belichten. 

Grijsverloopfilters worden al meer dan een eeuw door fotografen gebruikt en dat zal ook wel zo blijven. Ze behoren tot je standaard fotoapparatuur. Net zoals bij grijsfilters drukken we ze uit in ND waardes. De meeste grijsverloopfilters zijn verkrijgbaar in dichtheden van 1 tot 4-stops. Met een 3-stops grijsverloopfilter houd je dus 3-stops licht tegen in de lucht, terwijl je de voorgrond normaal belicht. 

Tegenwoordig kunnen we beschikken over verschillende typen grijsverloopfilters die allemaal onder verschillende omstandigheden het beste tot hun recht komen. Veel voorkomende grijsverloopfilters zijn:

Grijsverloopfilters met een:

Het gaat te ver om hier de exacte werking uit te leggen en alle verschillen te behandelen. Belangrijk is dat je je verdiept in de werking van grijsverloopfilters en dat je ervaring opdoet. Aan de andere kant is het werken met grijsverloopfilters ook niet ontzettend moeilijk. Er zit veel logica in het hoe, wanneer en waarom. Benader het in ieder geval niet te technisch. Ga er mee aan de slag en kijk wat de effecten zijn!

Het statief

Onze trouwe metgezel

Iedere ervaren landschapsfotograaf zal het beamen, zonder een goed statief ben je hopeloos verloren. Het hoort bij je standaard fotoapparatuur. Veel van de mooiste landschapsfoto’s komen tot stand in de uren rond zonsopkomst en zonsondergang. Situaties met weinig licht waarbij je gedwongen bent om langere sluitertijden te gebruiken. Uit de hand fotograferen kan wel, maar alleen als we onze ISO aanzienlijk verhogen en dat willen we als landschapsfotografen liever niet. Dus fotograferen vanaf een goed statief is een must. 

Maar wat is nu een goed statief? Voor mij moet een goed statief aan deze voorwaarden voldoen:

Een goed statief die goed onderhouden wordt, gaat tientallen jaren mee. Het wordt je trouwe metgezel waar je een band mee opbouwt. Je zorgt ervoor, en het statief helpt je om foto’s te maken onder de meest zware omstandigheden en het zal je niet in de steek laten. 

Onderschat het belang van een goed statief ook niet als het gaat om de optische kwaliteit van je foto. Je kunt nog zoveel geld steken in dure camera’s en lenzen. Maar als je die gebruikt op een slecht statief zullen je foto’s nooit hun optimale optische kwaliteit halen. Geloof me, het heeft mij ook drie miskopen gekost, voordat ik uiteindelijk de juiste keus maakte. 

Een goed statief is niet goedkoop, alhoewel de prijzen de afgelopen jaren wel wat gezakt zijn. Maar bedenk dat het kopen van een goed statief een eenmalige aankoop kan zijn.
Bezuinig niet op je aankoop. Investeer in je statief. Wacht en spaar liever wat langer door voor de juiste aankoop. Beter een goed statief dan achteraf spijt hebben!

Statiefkop

Een persoonlijke keus

Er zijn veel verschillende typen statiekoppen. Balhoofden, driewegkoppen, geared heads en panoramakoppen, om er zo maar een paar te noemen. De keus voor een bepaald type is in eerste instantie een persoonlijke keuze. Of je nu voor een balhoofd, driewegkop of geared head kiest, in alle categorieën kun je kwalitatief goede statiefkoppen vinden. Ook hier geldt dat goedkoop meestal duurkoop is. Dus geef wat meer geld uit voor een echt goede statiefkop en je kunt heel wat jaren vooruit.

Mijn tips om je te helpen bij je keuze:

Kleding behoort ook tot je fotoapparatuur

Een vaak onderschat onderdeel van je fotoapparatuur

Landschapsfotografie vindt buiten plaats. In zomerse hitte, winterse kou, regen, wind, mist of sneeuw. De juiste kleding is daarom cruciaal voor een landschapsfotograaf. Het is onderdeel van je fotoapparatuur. En daarbij geldt één simpele stelregel:

‘Kleed je altijd warmer dan je denkt nodig te hebben!’

Dat klinkt logisch, maar ik weet niet meer hoe vaak ik een workshopdeelnemer deze fout heb zien maken. Begrijpelijk als je begint en niet veel ervaring hebt. Maar als je staat te vernikkelen van de kou gaat de lol van het fotograferen er snel vanaf. Bedenk dat het altijd beter is om iets uit te trekken als je het te warm hebt. Dus onderschat het belang van goede ‘outdoor’ kleding niet.

Ben je al een ‘outdoor’ persoon? Dan heb je mijn advies vast niet nodig. Maar ben je nieuw in de wereld van outdoorkleding, denk dan aan meerdere laagjes kleding dan één dikke laag, wind- en waterdichte kleding. Weet dat ik  het hele jaar door handschoenen en een muts bij de hand heb. Die liggen in de zomer vaak in mijn auto en worden waarschijnlijk weinig gebruikt, maar als het nodig is, kunnen ze gemakkelijk mee in de fototas. 

Draag schoenen die tegen de elementen bestand zijn en waterdicht zijn. Denk ook aan goede laarzen. Als ik op bij het water ga fotograferen draag ik altijd laarzen Maar al te vaak wil ik net even in die poel staan omdat juist op die plek de beste compositie te maken is. Een paar laarzen ligt dan ook altijd in mijn auto. En investeer ook in goede laarzen, n.iet van die slechtzittende ‘bouwmarkt’ laarzen. Mijn laarzen heb ik gekocht bij een paardensportwinkel. Ze zijn niet goedkoop maar van uitstekende kwaliteit. In de zomers koel, ’s winters warm en ze lopen net zo lekker als wandelschoenen. Ik zou voor mijn fotografie niet zonder kunnen.

Fotoapparatuur – Accessoires en andere benodigdheden

Naast jee meest noodzakelijke fotoapparatuur zoals een camera, lenzen, statief en goede kleding hebben we nog een boel ‘randzaken nodig’. Accessoires die we misschien niet dagelijks nodig hebben, maar die wel een vaste plek in de fototas hebben:

Daarnaast is het altijd een goed idee om te zorgen voor voldoende eten en drinken als je langer op pad gaat. En ga je op reis, dan zijn zaken als opladers, een laptop, mobiele harde schijven en een back-up camera natuurlijk belangrijk.

Maakt goede fotoapparatuur je een betere landschapsfotograaf?

Hoe vaak heb je deze vraag al niet gehoord? Iedereen zal je vertellen dat de beste fotoapparatuur je geen betere fotograaf zal maken. Ik denk daar iets genuanceerder over. Ja, het beste materiaal van de wereld zal je geen inspiratie en ideeën geven. Het zal je niet ineens een stuk creatiever maken.

Maar goede fotoapparatuur kan er wel voor zorgen dat dingen gemakkelijker gaan. Dat de kans op een optisch goede foto groter is en dat je daardoor meer aandacht kan geven aan je eigen visie en creativiteit. En omdat alles gemakkelijker gaat, is de kans groter dat je met een foto thuis komt waar je blij van wordt. Hoe vaker dat gebeurt hoe leuker je het gaat vinden. En hoe leuker je het gaat vinden, hoe vaker je het gaat doen. En hoe vaker je het doet, hoe beter je wordt…

Fotografeer je daarentegen met een camera met een slechte display, waardoor je moeilijk je live view kunt gebruiken, lenzen die optisch nogal te wensen overlaten? En fotografeer je vanaf een klein, instabiel statief waardoor veel van je foto’s onscherp zijn? Tja, dan zal je vaak teleurgesteld thuis komen. Met alle gevolgen voor je plezier in fotografie en je ontwikkeling daarin. 

Begrijp me niet verkeerd, fouten maken is goed. Daar leer je van! Maar laat dat fouten zijn die betrekking hebben op techniek, je compositieleer, locatiekeuze of timing. Fouten die te wijten zijn aan slechte fotoapparatuur is zonde en gewoon niet nodig. 

Kortom zorg dat je fotoapparatuur in orde is. Dat je een goed statief hebt en dat je op je materiaal kunt vertrouwen. Hoe minder aandacht je in het veld aan je materiaal hoeft te geven, hoe meer je je kunt richten op je creatieve proces. 

---

---