Bas Meelker Landschapsfotografie
Bas Meelker is een toonaangevend landschapsfotograaf, schrijver, geëngageerd spreker en geeft workshops. Bas werkt als landschapsfotograaf voor verschillende gerenommeerde nationale en internationale klanten. In zijn stijl van fotograferen weerklinkt zijn passie voor de natuur en de landschappen om ons heen. Zijn werk wordt internationaal geroemd om zijn dramatische impact, met een combinatie van intense kleuren en composities .
Hyperfocale afstand – Hoe werk je ermee?
Inhoudsopgave:
Hoe werk je met de hyperfocale afstand?
hoe maak je gebruik van je maximale scherpte-diepte?
Disclosure: Tijden veranderen
In dit artikel ga ik uitgebreid in op wat de hyperfocale afstand is en hoe je het gebruikt. Ik moet er echter ook bij vertellen dat ik het tegenwoordig zelden tot nooit meer gebruik. Dat heeft twee redenen:
1: Systeemcamera’s beschikken over focus-peaking
Moderne systeemcamera’s beschikken tegenwoordig (bijna) allemaal over een focus-speaking functie. Daarmee kun je gemakkelijk via handmatig scherpstellen je scherpte-diepte zien op de display van je camera. Als je dit goed doet, is het eigenlijk niet meer nodig om met je hyperfocale punt te werken.
2: Focus-stacking lost het voor je op
Tegenwoordig is het zowel op je camera als met software een stuk eenvoudiger en sneller mogelijk om met meerdere foto’s waarbij je iedere keer je focuspunt iets verder naar achteren verlegt, te komen tot een foto die van voor tot achter haarscherp is.
Deze twee factoren maken het voor mij mogelijk om zonder gebruik te maken van het hyperfocale punt, toch gebruik te maken van je maximale scherpte-diepte. Natuurlijk is het een persoonlijke keuze of en zo ja, van welke methode je graag gebruik maakt. Wat je ook doet, kies de voor jou meest gemakkelijke. Hoe minder je met de techniek hoeft bezig te zijn, hoe meer je je kunt focussen op de belangrijke zaken zoals licht, compositie, verhaal, etc.
Hyperfocale afstand – wat is het?
Hyperfocale afstand, een veel gehoorde term in de landschapsfotografie. Ik gebruik het net zoals veel andere landschapsfotografen vaak bij het scherpstellen van mijn landschapsfoto’s. Maar wat is het precies en hoe en waarom gebruik je het in het veld?
DE HYPERFOCALE AFSTAND IS EEN SCHERPSTELAFSTAND BIJ EEN GEGEVEN BRANDPUNTSAFSTAND EN DIAFRAGMA, WAARBIJ DE GROOTST MOGELIJKE SCHERPTE-DIEPTE BEREIKT WORDT. INDIEN DE LENS OP DEZE AFSTAND WORDT GEFOCUST ZULLEN ALLE ONDERWERPEN VANAF DE HELFT VAN DEZE AFSTAND TOT ONEINDIG SCHERP WORDEN WEERGEGEVEN.
Hyperfocale afstand
De hyperfocale afstand is van verschillende factoren afhankelijk, maar de belangrijkste en meest gebruikte zijn de brandpuntsafstand van de lens, het gebruikte diafragma en de gebruikte sensor (full-frame of APS-C/H). Onderstaande tabellen geven de verschillende hyperfocale afstanden weer bij de meest gebruikte brandpuntsafstanden en diafragma’s in de landschapsfotografie.
Bij tabel 2 staat aangegeven dat de hyperfocale afstanden van APS-C camera’s met een 1.5 cropfactor (bv. Nikon, Sony) en een 1.6 cropfactor (bv. Canon) identiek zijn. Dit is natuurlijk niet het geval, maar de verschillen zijn zo klein dat het in de praktijk geen effect zal hebben en daarom zijn ze samengevoegd in één tabel. Aangezien bij APS-C camera’s i.v.m. de cropfactor vaak super-groothoek lenzen gebruikt worden zijn hier ook de hyperfocale afstanden van 10mm, 12mm en 14mm toegevoegd.
Waarom gebruik je het?
Zoals de definitie al aangeeft kun je door scherp te stellen op de hyperfocale afstand een maximale scherptediepte bereiken. Hoe meer diepte je in je landschapsfoto aanbrengt, hoe belangrijker dit wordt. Je wilt immers je voorgrond onderwerp scherp weergeven, maar ook alles op de achtergrond in je foto. Hoe groter de scherptediepte, hoe meer details in je foto scherp worden weergegeven.
Een ruwe regel die in de praktijk vaak gebruikt wordt is de 1/3-2/3 regel. De scherptediepte begint vaak 1/3 voor het scherpstelpunt en eindigt 2/3 achter het scherpstelpunt. Maar dit is wel een erg ruwe regel en in de praktijk lang niet altijd betrouwbaar. Scherp stellen op de hyperfocale afstand is de meest accurate manier om voor een maximale scherptediepte te zorgen.
Hoe gebruik je de hyperfocale afstand?
Gebruik maken van de hyperfocale afstand is relatief simpel. Alles wat je nodig hebt is de juiste tabel en je moet afstanden een beetje in kunnen schatten.
Voorbeeld:
We maken een landschapsfoto met een full frame camera en we gebruiken de lens op een brandpuntsafstand van 20mm met een diafragma van f11. In tabel 1 kunnen we dan aflezen dat de hyperfocale afstand bij f11 op 20mm 1,2 meter bedraagt. Dat betekent dus dat als we scherp stellen op een afstand van 1,2 meter gemeten vanaf onze lens, dat alles vanaf 0,6 meter (de helft van 1,2 meter) tot aan oneindig scherp wordt weergegeven.
Meet ik dat met een meetlat? Nee, dat doe je uiteraard op zicht door de afstand in te schatten. Ik kies bij het scherp stellen een punt uit dat ruwweg 1,2 meter bij mij verwijderd is. Het enige waar ik rekening mee moet houden is dat mijn voorgrond onderwerp zich dus ook bevindt binnen die scherptediepte afstand. Mijn scherptediepte begint immers op 0,6 meter afstand van mijn lens. Bevindt het voorgrond onderwerp zich bijvoorbeeld op 0,4 meter afstand, dan zal het niet scherp worden weergegeven en zal ik dus mijn positie tot het voorgrond onderwerp moeten aanpassen.
Als ik ga fotograferen heb ik dus altijd een tabel met hyperfocale afstanden mee. Deze zit standaard in mijn fototas. Ik heb hem verkleind en geplastificeerd. Ideaal. Maar tegenwoordig heb je ook andere hulpmiddelen. Voor verschillende smartphones zijn apps verkrijgbaar die het exact voor je uit kunnen rekenen.
Tot slot
Tot slot nog even dit. Gebruik maken van de hyperfocale afstand garandeert natuurlijk nog geen scherpe foto. Een goed statief, de juiste techniek en gebruik maken van zaken als een draadontspanner spelen allemaal een belangrijke rol bij het maken van een scherpe landschapsfoto. Daarnaast zijn er natuurlijk ook situaties waarbij het gebruik maken van de hyperfocale afstand bij het scherpstellen maar een beperkt effect heeft. Denk aan situaties waarbij er sprake is van mist, een heiige atmosfeer, stof, etc. Ondanks dat je hier misschien gebruik maakt van het scherpstellen op de hyperfocale afstand, zal je scherpte-diepte beperkt zijn. Simpelweg omdat er optisch gezien geen scherpte in het landschap aanwezig is.
4 Comments
Gekke vraag misschien maar wanneer je een foto maakt en je toestel staat op een statief en er is geen punt op 1,5m om op scherp te stellen.. wat dan? Hou je dan je statief voorover richting het gras om scherp te stellen op een grasspriet?
Hallo Peter, geen gekke vraag. In de praktijk zul je daar echter niet tegenaan lopen. Want als er geen punt is om op scherp te stellen in je voorgrond, zal je voorgrond waarschijnlijk niet belangrijk zijn m.b.t. je scherpte diepte. Dan zul je dus je scherpte diepte ‘verder weg’ in je compositie laten beginnen en heb je deze techniek niet echt nodig. Mocht het toch voorkomen, dan kun je altijd nog je afstandsschaal op je lens of in je camera gebruiken (bij moderne spiegelloge camera’s) om op het juiste punt handmatig scherp te stellen.
Ik ben in het bezit van een Canon 90D met een Canon EF-S 17-55mm F2.8 en ik wil hiermee graag betere landschapsfoto’s maken maar ik kom er helaas niet uit met de hyperfocale afstand zoals hier boven beschreven. Volgens de tabel in dit artikel zou ik bij een brandpuntsafstand van 17mm en f11 mijn lens moeten scherp stellen op een hyperfocale afstand van ~1,3m. Als ik dit in stel op de focus ring (AF uit) worden mijn foto onscherp. Wanneer ik door de zoeker kijk en aan de focus ring draai tot het beeld scherp wordt kom ik uit op een hyperfocale afstand van iets meer dan 3m. Deze zelfde waarde komt er ook uit als ik de autofocus gebruik. Doe ik iets verkeerd?
Hi Peter. Ik ben de laatste tijd erg veel bezig om een super strakke foto te maken van een geliefde plek en compositie. Door de camera op statief heen en weer te zetten en wat rond pielen met inzoomen heb ik de juiste compositie weten te bepalen. Als ik daar nu zomaar met Auto Scherpte, spiegel omhoog en afstandsbediening ( zeg maar alles wat trillingen uitsluit ) een foto van maak met een F 11 en brand punt van 70 mm. Dan komt daar wel een aardige foto uit. Maar niet alles scherp. Er is veel onscherpte in de onderste regionen.
Edoch… Met jouw informatie heb ik een App gedownload die aan de hand van mijn camera en brandpunt & Diafragma je de juiste Hyperfocale afstand aangeeft. Dat is met een Nikon D800E en 70 mm op F 11 || 14,5 meter. En ja… Hoe schat je 14,5 meter in? Nou niet. Met voet stappen van 1 meter ben je niet echt accuraat. Dus ik heb een lijntje (praxis) gemaakt vanaf mijn statief met knopen. Om de meter een knoop en soms op bepaalde waarden met dubbele knopen. Ik heb rekening gehouden met de streep op mijn camera en verhouding van bevestigingspunt van statief op camera. Met andere woorden. Een knoop van 1 meter is echt 1 meter tot de sensor van de camera.
Nu heb ik dus op 14,5 meter een stokje in de grond gestoken. Als ik de compositie goed heb ik mijn camera, kom dit afstel punt buiten mijn bereik van de camera. Dus was heb ik gedaan?
Ik heb eerst scherp gesteld op 70 mm , f11 met single scherpte punt op het stokje.( Dus je compositie verlaten) Daarna gelijk de camera op handmatig gezet, zodat er niet meer wordt gefocust. En terug naar de compositie. En op knopje gedrukt.
Et Voila.
Ja dat is verdikkeme een stuk strakker als ik het gedaan had met andere methode.
Het is een methode die wat energie en geduld nodig heeft. Ik heb het nu met 70 mm gedaan. Maar het is inderdaad makkelijker met een brand punt tot 35 mm