Mist fotograferen – zo doe je dat

Inleiding

Ahhh, mist! Mist doet bijzondere dingen met een landschap. Het verhult, maakt het mystieker en verstrooit het licht, mist voegt sfeer toe. Oninteressante onderwerpen of weinig inspirerende landschappen kunnen onder mistige omstandigheden zomaar een bijzondere landschapsfoto opleveren. Net als sneeuw kan mist een landschap transformeren. En omdat het effect van mist op het landschap en onze foto’s zo groot kan zijn is het goed dit weerfenomeen en de manier waarop je het kunt gebruiken voor mooiere landschapsfoto’s maar eens beter te bekijken. 

Mist, wat is het eigenlijk?

Mist is weersverschijnsel waarbij kleine waterdruppeltjes in de lucht zweven als een aerosol. Hierdoor beperken ze het zicht. Mist ontstaat door afkoeling van zeer vochtige lucht of wanneer vochtige warme lucht zich mengt met koude lucht. Het ontstaan van mist is van heel veel verschillende factoren afhankelijk. Een vochtige lucht, een onbewolkte lucht en weinig of geen wind vergroten de kans op mist aanzienlijk. Maar ook zaken als de stand en de kracht van de zon hebben een groot effect. 

Iets wat je veel tegenkomst als het gaan om het voorspellen van mist is het dauwpunt. Het dauwpunt (of ook wel dauwpunttemperatuur genoemd) is de temperatuur waarbij lucht volledig verzadigd is (dus 100% luchtvochtigheid) en waarbij zich nevel, mist of dauw kan vormen. Dus als het 15 graden is en de dauwpunttemperatuur is 8 graden, dan moet het tot 8 graden afkoelen wil je kans maken op mistvorming. 

Er zijn verschillende soorten mist zoals bijvoorbeeld stralingsmist, grondmist, zee mist en advectieve mist (ook wel slootmist genoemd). We zullen niet te diep ingaan op de verschillende soorten mist en hoe ze ontstaan. Mocht je meer hierover willen weten, dan kun je op internet alle informatie vinden.  Alle vormen van mist hebben dezelfde dingen gemeen, namelijk dat er sprake moet zijn van een hoge vochtigheid, afkoeling (warmte en kou moet met elkaar in aanraking komen) en weinig tot geen wind. 

Hoe voorspel je mist?

Heeft het zin om al die theorie rond het ontstaan van mist en de verschillende soorten mist te kennen? Nou, ja en nee. Natuurlijk is het handig als je een bepaalde mate van basiskennis het over wat mist veroorzaakt zodat je beter kunt inschatten of en zo ja wanneer en waar je mist kunt verwachten. Tegelijkertijd is het voorspellen van mist ontzettend moeilijk. Zoals we al eerder aangaven is het ontstaan van mist van ontzettend veel factoren afhankelijk en evenveel factoren kunnen ervoor zorgen dat er zich helemaal geen mist vormt of het zeer snel weer oplost. 

Daarnaast kan mist erg lokaal zijn. Ik heb zelf meerdere keren meegemaakt dat ik, rijdend door het landschap boven het een weiland prachtige grondmist zag hangen terwijl het boven het naastgelegen weiland compleet helder was. Er kan een waarschuwing gelden voor het hele land vanwege zeer dichte mist met een zicht van minder dan 50 meter terwijl er bij jou lokaal nauwelijks sprake is van mist.

Lokale kennis en ervaring is dus essentieel. Door vaak in verschillende jaargetijden op dezelfde plekken te komen, leer je waar en wanneer je de meeste kans maakt op mist. Als je dat combineert met de hulpmiddelen die we tegenwoordig hebben zoals apps en weersites, dan kun je steeds beter inschatten of je morgen eropuit kunt om die mooie mistfoto’s te maken. En die aloude regel in de landschapsfotografie geldt hier ook; de enige manier om die ene mooie foto te maken is er door er te zijn. Bij twijfel dus altijd gaan!

Welk materiaal heb je nodig om mist mooi te fotograferen?

De techniek en het materiaal wat je nodig hebt om mooie mistfoto’s te maken is niet anders dan bij veel andere type landschapsfoto’s. Maar er zijn wel een aantal zaken om rekening mee te houden. Laten we beginnen met het juiste materiaal

Dat je tegenwoordig met iedere moderne camera prachtige foto’s kunt maken mag inmiddels wel duidelijk zijn. Of je nu een spiegelreflexcamera, systeemcamera, ASP-C of full frame camera gebruikt, je camera zal niet de beperkende factor zijn in het maken van die mooie mistfoto. Maar met lenzen zit dat net even anders. Een lens kan wel degelijk bepalen óf je die ene mooie foto kunt maken. Zonder een echte groothoeklens rond de 16mm zal het moeilijk worden die mooie dieptewerking in je foto te krijgen. En zonder een geschikte telelens zal het je niet lukken die mooie sfeer die in de verte hangt, naar je toe te halen in je foto. 

Zeker bij mistige omstandigheden is het gebruik van de juiste lens bepalend. Nu kun je in principe met iedere type lens wel een mooi mistfoto maken, maar of dat lukt zal sterk afhangen van hoe dicht de mist is. Stel dat het zicht nog ruim 100 meter is. Dan is je voorgrond nog redelijk helder. De mist en dus de mooie sfeer hangt een stuk verderop.

Om die sfeer in de verte naar je toe te halen heb je dus een telelens nodig. Zou je dezelfde foto met een groothoeklens maken, dan druk je de mist en dus de sfeer juist verder bij je weg en zal het in je foto nauwelijks zichtbaar zijn. Een groothoeklens ‘verkleind’ als het ware het landschap. 

Bij zeer dichte mist is het natuurlijk weer een ander verhaal. Dan kun je vaak ook met een groothoeklens de juiste mistige sfeer in je foto vastleggen. Grofweg kun je zeggen dat hoe minder dicht de mist is, hoe belangrijker een telelens gaat worden om die sfeer te kunnen vastleggen. Een van de belangrijkste tips is dus om bij mistige omstandigheden, altijd een telelens mee te nemen. Ook omdat mist natuurlijk in de loop van de dag kan oplossen. Een lens in het bereik van 200mm tot 500mm is ideaal om de sfeer van een mistig landschap mooi vast te leggen. 

Nogmaals, welke lens het beste werkt hangt natuurlijk af van hoe jij je landschap wilt vastleggen. Mist is maar één onderdeel van je foto. Zaken als licht, compositie en onderwerp zijn natuurlijk ook bepalend voor welke keus je qua lens uiteindelijk maakt. Ten slotte nog een paar tips als het gaat om materiaal:

• Neem altijd je telelens mee. De mooie mistige sfeer hangt meestal verder weg en die wil je naar je toe halen. Een telelens met een bereik van tussen de 100 en 500 mm is ideaal voor het maken van sfeervolle mistfoto’s
• Je bent natuurlijk in vochtige omstandigheden aan het fotograferen. Je lens of je filters kunnen dan gemakkelijk beslaan (condensatie). Check dus regelmatig even of je lens niet beslaan is en neem een lensdoekje mee om hem eventueel droog te vegen. 
• Ook mij mistige landschappen kan er sprake zijn van weinig licht en dus langere sluitertijden. Een statief is ook bij mistfoto’s dus essentieel!

Welke techniek heb je nodig om mist mooi te fotograferen?

Qua techniek geldt min of meer hetzelfde als bij het juiste materiaal. Het wijkt in grootte lijnen niet af van het maken van een willekeurige ander landschapsfoto. Maar er zijn wel een aantal dingen om op te letten. Zo is de keuze van het juiste diafragma vaak minder van belang.

Zaken als schepte en scherptediepte kunnen zelfs totaal onbelangrijk worden bij zeer dichte mist. Al het vocht in de lucht die tussen je lens en het landschap hangt ‘vertroebeld’ immers je beeld. Niets zal 100% scherp worden bij dichte mist, zeker niet als je een telelens gebruikt. Sterker nog, dat wil je vaak ook niet. Juist die onscherpte in het landschap verstrekt de mystieke sfeer die door de mist ook al veroorzaakt wordt. 

Waar je normaal misschien voor een diafragma van f/8 of kleiner zou kiezen, dus je onder mistige omstandigheden vaak prima uit de voeten met diafragma’s tussen de f/4 tot f/8. Een bijkomend voordeel is dat veel lenzen onder die diafragma’s ook nog eens het beste optisch presteren. 

Wat wel belangrijk is, is natuurlijk dat je de juiste belichting kiest. De lichtomstandigheden bij een typisch wijds polderlandschap met grondmist waarbij je waarschijnlijk een groothoeklens gebruikt, zijn natuurlijk heel anders dan bij een boslandschap met dichte mist die je fotografeert met een telelens. Je zult dus ook bij mist je belichting continu moeten aanpassen aan de (veranderende) situatie op de door jou gekozen locatie. Een paar tips:

• Maak je niet al te druk over je scherpte-diepte. Mist zorgt voor onscherpte. Hoe dichter de mist, hoe minder relevant scherpte-diepte wordt. Gebruik een diafragma ergens tussen de f/5.6 en f/8 en je komt meestal wel goed uit. Hoe meer details jij met het scherpe oog nog kunt zien, hoe belangrijker je diafragma wordt. 
• Bij mistige omstandigheden (zeker bij dichte mist) is het zaak wat langer te belichten. Vergelijk het met een sneeuwlandschap. Je camera wil alles zo gemiddeld mogelijk belichten en zal de neiging hebben iets wat naar wit neigt (bv mist) grijs te maken. Belicht handmatig of gebruik je belichtingscompensatie om je foto niet te donker te maken.
• Wel of geen filters (bijvoorbeeld grijs-, grijsverloop- of palarisatiefilters) gebruiken hangt helemaal af van het type landschap, de hoeveelheid mist, de lichtomstandigheden etc. Experimenteer en wees niet bang om een mislukte foto te maken. Alleen door te proberen, leer je wat onder welke omstandigheden het beste werkt.

Hoe maak je een mooie compositie?

De juiste techniek, een goed onderwerp, een mooie sfeer en licht maken een mooie foto. Maar een foto is pas echt af met een goede compositie. Eem goede compositie zorgt ervoor dat een foto niet alleen prettig en ‘natuurlijk’ is om naar te kijken, maar het houdt ons oog ook langer vast en leidt ons door de foto. Natuurlijk geldt bij een mistfoto hetzelfde als bij iedere andere landschapsfoto:

• Zorg voor een uitgebalanceerde vlakverdeling waarbij onderwerpen/vlakken qua grootte niet al te sterk van elkaar afwijken. 
• Gebruik inlopende lijnen of een voorgrond en achtergrond onderwerp om diepte te creëren in je foto (alleen bij weidse landschappen) Hiermee trek je de kijker je foto in (en daar wil je hem/haar zo lang mogelijk houden!)
• Werk met symmetrie en balans voor een prettig kijkeffect (belangrijk als je een telelens gebruikt!)
• Laat dingen weg die niets toevoegen aan je compositie.
• Gebruik licht en kleuren om je compostie te versterken. Zo maken complementaire kleuren je foto drukker. Door alleen monochrome of analoge kleuren te gebruiken kun je je foto juist rustiger maken. 
• Werk het liefst in de kijkrichting, meestal van links naar rechts (bij ons, in andere delen van de wereld kan dat afwijken). Plaats je onderwerpen echter altijd in de tegengestelde richting van elkaar bv:
  • Voorgrondonderwerp linksonder, achtergrondonderwerp rechtsboven
  • Voorgrondonderwerp midden onderin, achtergrondonderwerp midden bovenin

Maar is er echt sprake van dichte mist, dan is er natuurlijk weinig te zien in het landschap. Ideaal voor minimalistische landschapsfoto’s. Landschapsfoto’s met zo min mogelijk onderwerpen en zoveel mogelijk negatieve ruimte (lege vlakken). Plaat dan je onderwerp het liefst aan de rechterkant (rechts bovenin is ideaal!). 

Wat je ook doet, hou het simpel en zorg dat je compositie (en dus je locatie) past bij de mistige omstandigheden. Of het nu dichte mist of een beetje grondmist is, het zorgt vaak voor een serene en mystieke sfeer. Pas op dat je geen compositie kiest die daar afbreuk aan doet. Ook bij mist geldt: minder is vaak meer!

Ten slotte

Als er mistige omstandigheden voorspeld worden gaat het hart van menig landschapsfotograaf sneller kloppen. En dat is niet voor niets. Mist zorgt voor sfeer en geeft je landschapsfoto net even dat beetje extra. Dat komt natuurlijk ook omdat mistige omstandigheden niet vaak voorkomen. Het KNMI registreert helaas ook steeds minder ‘mistdagen’ per jaar in de afgelopen jaren. Is het dan zover, dan is het dus zaak om erbij te zijn en de juiste keuzes te maken. De belangrijkste tips nog even op een rij:

• Gebruik de juiste lens om de mistige sfeer zo goed mogelijk vast te leggen. Vergeet zeker niet je telelens mee te nemen! Vaak is dat precies de goede lens om zulke omstandigheden.
• Mist betekend veel vocht in de lucht en dus weinig scherpte. Maar je dus niet al te druk om je scherpte-diepte. Kijk naar wat je nog scherp kunt waarnemen en besluit dan wat de meest logische keuze is qua diafragma. Varieer bij twijfel!
• Een mooie mistige sfeer en mooi licht zijn niet voldoende. Ieder foto heeft ook een goede compositie nodig. Hou het simpel en laat het licht, de sfeer en je compositie elkaar aanvullen. 
• Mist komt in allerlei vormen en kan heel lokaal en veranderlijk zijn. Maak gebruik van hulpmiddelen zoals weersites en apps, maar jouw eigen lokale kennis is het belangrijkst. Ga er dus zo vaak mogelijk op uit en bouw je eigen ‘database’ op van kansrijke locaties bij jou in de buurt. 

Bas Meelker