Een praktische gids

Hoe fotografeer je mooie wolkenluchten?

 
Constant veranderend en bewegend, zijn ze een nooit aflatende bron van inspiratie.

Wolken

Iedereen die met landschapsfotografie aan de slag gaat heeft wel een fascinatie voor wolken. Constant veranderend en bewegend, zijn ze een nooit aflatende bron van inspiratie. Ze maken of breken onze landschapsfoto’s, drijven ons soms tot wanhoop en kunnen ons keer op keer verrassen. Je kunt prachtige landschapsfoto’s maken zonder ook maar één stukje lucht te laten zien. Maar voor mij maken (wolken)luchten een essentieel onderdeel uit van mijn fotografie.

Sterker nog, ik denk mijn fascinatie voor wolkenluchten bepalender was voor mijn reis in de landschapsfotografie dan mijn fascinatie voor het landschap. Mijn ervaring heeft me geleerd dat alles wat boven ons hoofd gebeurt zo bepalend is voor het eindresultaat van onze foto, dat kennis hierover essentieel is. Mooi licht en mooie luchten vastleggen hoeft geen kwestie van geluk te zijn. Laten we in dit artikel eens kijken wat je allemaal kunt doen om jouw kans op het vastleggen van spectaculaire luchten zo groot mogelijk te maken.

 
Een shetland pony in het De Alde Feanen nationaal park in Friesland

Na een regenachtige dag breekt aan het eind van de dag nog net even de zon door en zorgt voor een prachtig licht schouwspel en dramatische wolkenluchten. EOS 5D Mark III en Canon TS-E 17mm f/4 L tilt en shift lens met een 2-stops grijsverloopfilter met een harde overgang

Stap 1: Kennis van het weer

Laten we beginnen met het meest belangrijke. Het opdoen van kennis over het weer. Ik kan in dit artikel natuurlijk geen weervrouw of weerman van je maken. Maar realiseer je wel dat kennis van het weer cruciaal is voor ons landschapsfotografen. Als een portretfotograaf de studio in gaat weet hij/zei alles over de lampen die gebruikt gaan worden, de kleurtemperaturen, softboxen of andere soorten lichtbronnen. Dus dan is het toch een beetje raar als wij landschapsfotografen naar buiten gaan zonder enige kennis van de lichtomstandigheden (lees weersomstandigheden) die wij nodig hebben. Het succes van onze foto hangt immers in grote mate hiervan af.

Kennis van het weer kun je via allerlei manieren opdoen. Er zijn boeken over geschreven (Tip: kijk ook eens naar het Praktijkboek Weer- en nachtfotografie. Een prima boek als het gaat om kennis van het weer!) maar ook internetsites, apps en algemene boeken over het weer zijn een prima bron van kennis.

Het weer met zekerheid voorspellen kan uiteraard niet, maar toch zijn de voorspellingen op korte termijn aardig betrouwbaar en vaak ook logisch. In Nederland hebben we twee windrichtingen die vanuit zee onze kant opkomen (noord en west) en twee windrichtingen die boven land onze kant opkomen (oost en zuid). Combineer dat met een hoge- of lagedrukgebied en het seizoen en je kunt redelijk goed voorspellen wat er gaat gebeuren. Deze factoren hebben namelijk een grote invloed op de luchtvochtigheid, temperatuurverschillen tussen dag en nacht en nog veel meer factoren.

 
Een bevroren IJsselmeer met prachtig licht bij zonsondergang - Workum, Friesland - Bas Meelker Landschapsfotografie

Een hogedrukgebied in de winter die ten noordwesten van Nederland licht zorgt voor noordenwind en voert prachtige koude wolkenluchten met zich mee. Canon EOS 5Ds R en Canon EF 16-35mm f/4 L IS met een 2-stops grijsverloopfilter met een harde overgang.

Dat klinkt ingewikkeld, maar ik zal je een simpel voorbeeld geven. Stel je wilt een foto maken met grondmist. Dan is het goed om te weten dat grondmist voornamelijk ontstaat door een groot verschil tussen dag en nacht temperaturen (een warme dag gevolgd door een koude nacht). Grondmist ontstaat natuurlijk gemakkelijker in vochtige gebieden en je hebt windstil weer nodig. Klinkt logisch toch? Dus je houdt de weersvoorspellingen in de gaten en je let op deze factoren. En zo zijn er nog veel meer voorbeelden te geven.

Zo is de kans op een avondrode lucht aanzienlijk kleiner bij lage bewolking dan bij hoge sluierbewolking. Als je weet hoe avondrood in de lucht ontstaat is dat ook logisch. Verdiep je dus in dit soort onderwerpen. Heb je garanties? Nee, gelukkig niet. Maar het zijn wel handige ‘richtlijnen’ die jou helpen je fotomoment goed te timen.

Ook door ervaring bouw je natuurlijk kennis op. Kijk vaak omhoog en probeer in te schatten wat er gaat gebeuren met het weer. Maar kijk ook naar je mooiste foto’s. Wat gebeurde er toen met het weer? Kun je nog terug halen welke weersomstandigheden je toen had? En wanneer komen die voor zodat je er de volgende keer rekening mee kunt houden. Hoe bewuster je er mee bezig bent, hoe gemakkelijker het wordt.

Maak gebruik van alle hulpmiddelen

Apps en websites


Tegenwoordig zijn er ontzettend veel hulpmiddelen die we kunnen gebruiken om het weer in de gaten te houden en ons te helpen te voorspellen wat er gaat gebeuren. Hier zijn er een paar:

Apps:

  • WeatherPro.app
  • Sat24.app
  • Buienradar.app
  • Meteoearth.app
  • Windfinder.app

Fotografie apps:

  • Photopills
  • Sun Surveyor
  • The Photographer’s Ephemeris (TPE)

Websites:

  • KNMI.nl (voorspellingen en veel achtergrondinformatie!)
  • Weeronline.nl
  • http://forecast.uoa.gr/dustindx.php?domain=med (website waar je kunt zien of er sprake is van Saharazand in de atmosfeer)
  • Sat24.com

 

Stap 2: Het idee

 

Het hebben van een idee klinkt misschien als een open deur, maar onderschat het niet. Welk type weer past het best bij de foto die jij in gedachten hebt? Weten welke foto je wilt maken betekent ook weten wat voor weersomstandigheden je nodig hebt. Heb je dreigende, donkere wolken nodig of juist serene, rustige, hoge sluierbewolking? Ga je voor een avondrode lucht of heb je juist zo’n typisch maartse lucht nodig? Hoe concreter je de foto in je hoofd hebt zitten, hoe gemakkelijker het wordt om je fotomoment te timen. Bedenkt daarbij dat weersomstandigheden niet iets zijn wat je overkomt. Ze zijn een integraal onderdeel van je idee, je planning en uitvoering. Voor mij persoonlijk bepaalt het weer alles. Het bepaalt de locatie, de timing, het tijdstip, de techniek, etc. Het weer bepaald mijn agenda.

Uiteraard speelt de tijd die je daarvoor hebt een belangrijke rol. Als je voornamelijk in de weekenden of op een vrije dag erop uit kunt trekken, zul je het moeten doen met de omstandigheden die je dan aantreft. Maar geduld speelt natuurlijk ook een belangrijke rol. Ik heb foto’s in mijn hoofd zitten waar ik al jaren mee rondloop. Ik heb alleen nog niet de juiste omstandigheden gehad om ze te maken. Maar ik weet dat het op een dag zover is. En dan zal ik erbij moeten zijn.

 
Red sunset over the Wadden Sea - Netherlands

Sahara zand in de atmosfeer kan voor spectaculaire luchten zorgen zoals hier tijdens de zonsondergang boven de Waddenzee. EOS 5D Mark III en Canon TS-E 17mm f/4 L tilt en shift lens met een 2-stops grijsverloopfilter met een harde overgang

Stap 3: Materiaal en techniek

 

Om mooie wolkenluchten te fotograferen heb je geen professionele apparatuur nodig. Het kan zelfs met je smartphone. Wil je echt het maximale eruit halen, dan zijn een aantal onderdelen wel belangrijk.

  • Fotografeer zoveel mogelijk handmatig. Bepaal dus zelf je diafragma en sluitertijd. Jij bepaalt hoe de foto er uiteindelijk uit gaat zien en niet je camera.
  • Speel met je sluitertijd om je foto donkerder en dramatischer of juist lichter en serener te maken. De enige goede belichting is de belichting die past bij de foto die jij in je hoofd hebt. Benader je belichting nooit vanuit technisch perspectief.
  • Gebruik altijd een statief. Een statief verzekert je niet alleen van een stabiele basis en dus een scherpe foto. Het is ook essentieel als je met lange sluitertijden wilt fotograferen.
  • Met alle lenzen kun je in principe prachtige wolkenluchten fotograferen, maar met een groothoeklens kun je vaak echt de imponerende grootsheid van een wolkenlucht vastleggen. Denk dan aan bijvoorbeeld een lens rond de 16mm (Full frame sensor camera) of 10mm(APS-C sensor camera)

 
De zon is net onder boven het IJsselmeer bij Workum terwijl stormwolken voorbij snellen in de lucht - Bas Meelker Landschapsfotografie

Door gebruik te maken van een grijsfilter kun je de effecten van het voorbijdrijven van de wolken naar je hand zetten. Canon EOS 5D Mark II en Canon EF 16-35mm f/2.8 L II

Stap 4: gebruik een grijsverloopfilter

 

Grijsverloopfilters zijn voor een landschapsfotograaf nog steeds onderdeel van de standaarduitrusting. Het gaat wat ver om hier diep in te gaan op alle aspecten van het gebruik van een grijsverloopfilter. In basis zijn ze bedoelt om je belichting uit te balanceren. Vooral bij zonsopkomsten en zonsondergangen zul je te maken krijgen met grote contrasten. De kans op een te donkere voorgrond of een te lichte licht is dan groot. Een grijsverloopfilter lost dat probleem voor je op. Maar een grijsverloopfilter doet meer. Het zorgt ook voor meer tekening in wolkenluchten. Kleine verschillen en details in wolkenluchten die voor ons blote oog niet of nauwelijks zichtbaar zijn, worden een stuk duidelijker als je een grijsverloopfilter gebruikt. Verdiep je er dus in en weet hoe en wanneer je ze het beste kunt gebruiken.

Koude, dramatische winterse woljenluchten trekken over het IJsselmeer tijdens de zonsondergang. Met een grijs verloop filter kun je de tekening in de wolken nog verder versterken. EOS 5D Mark III en Canon EF 16-35mm f/2.8 L II met een 2-stops grijsverloopfilter met een harde overgang

Koude, dramatische winterse wolkenluchten trekken over het IJsselmeer tijdens de zonsondergang. Met een grijs verloop filter kun je de tekening in de wolken nog verder versterken. EOS 5D Mark III en Canon EF 16-35mm f/2.8 L II met een 2-stops grijsverloopfilter met een harde overgang

 

Stap 5: Compositie? Ook een wolkenlucht hoort erbij!

 

Een gedegen kennis van compositieleer opdoen is al een hele kluif voor veel fotografen. Begrijpelijk, want compositieleer is ontzettend veelomvattend. Het gaat veel verder dan iets als de regel van derden, vlakverdeling, lijnen of diepte creëren. En het is begrijpelijk en logisch dat je je bij het ‘componeren’ van je foto eerst richt op het ‘landschap’. Maar ook de wolkenlucht maakt natuurlijk onderdeel uit van je foto en dus van je compositie. Je verdiepen in compositieleer kan je ook helpen om een wolkenlucht slim te gebruiken in je compositie. Hieronder zie je twee voorbeelden van hoe je dat kunt doen.

 
Landschapsfotografie - Landschapsfoto Peassens Moddergat Waddenzee
Bij deze foto is de lucht weliswaar ‘mooi’. Maar hij doet niet echt mee in de foto en staat eigenlijk los van de rest van de foto. De lucht en het land ondersteunen elkaar niet in de compositie.

Foto details: Canon EOS 5D Mark II en Canon EF 16-35mm f/2.8 L II met een 2-stops grijsverloopfilter met een harde overgang.


Late afternoon sunlight at the Wadden sea coast at low tide.
Bij deze foto heb ik gewacht totdat de centrale wolk precies in het midden van de foto hing. Hierdoor wordt de piramide-compositie op de voorgrond gespiegeld in de lucht en zodoende gaan ze elkaar ondersteunen. Nu vormt het een geheel.

Foto details: Canon EOS 5D Mark II en Canon EF 16-35mm f/2.8 L II met een 2-stops grijsverloopfilter met een harde overgang.


Een foto van Dokkum in de avond met een verlichte molen
Bij deze foto heb ik de ‘gebruikelijke’ techniek toegepast (klein diafragma, zo laag mogelijke iso en een lange sluitertijd i.v.m. de donkere omstandigheden). Het gevolg hiervan is dat de beweging van de wolken in de lucht zichtbaar worden en de wolken een ‘veeg’ worden. Alhoewel dit een kwestie van smaak is, hebben de wolken geen functie in de compositie.

Foto details: Canon EOS 5D Mark III en Canon EF 16-35mm f/2.8 L II met een 2-stops grijsverloopfilter met een harde overgang.


Het stadsgezicht van Dokum, gefotografeerd in de late schemering
Bij deze foto heb ik expres een hogere iso gebruikt zodat ik snellere sluitertijden kon gebruiken (bij een gelijkblijvend diafragma). Zodoende heb ik de beweging van de wolken kunnen ‘bevriezen’. Hierdoor ontstaat er ook nog een diagonale compositie of X-compositie in de foto door de wolken in de lucht en de weerspiegeling in het water. Nu doet de lucht dus ook mee in de foto en heeft het echt een functie.

Foto details: Canon EOS 5D Mark III en Canon EF 16-35mm f/2.8 L II met een 2-stops grijsverloopfilter met een harde overgang.


 

Natuurlijk kun je dit soort zaken pas echt goed toepassen als je een gedegen kennis hebt van compositieleer. En het moet uiteraard wel mogelijk zijn. Dit soort situaties zijn niet te plannen en ‘overkomen’ je. Waar het met name om gaat is dat als het gebeurt, je het herkent en het kunt toepassen. Je voegt als het ware weer een diepere laag toe aan je foto wat je foto weer op een hoger niveau brengt.

 

Stap 6: de juiste nabewerking

 

Net als bij iedere andere foto verdiept ook een foto met een mooie wolkenlucht een gezonde dosis nabewerking. Bedenk daarbij dat wat je ook doet in je nabewerking, jij en alleen jij bepaalt hoe ver je wilt gaan. Er is geen goed of slecht, alleen maar smaak. En natuurlijk hangt je nabewerking helemaal af van het doel wat je met je foto hebt. Wil je vooral een kalme, serene wolkenlucht laten zien, dan is het logisch dat je niets doet met zaken als contrast of helderheid. Terwijl dat bewerkingen zijn die je misschien juist wel wilt toepassen als je met je wolkenlucht vooral drama en dreiging wilt overbrengen. Hoe beter je weet wat je wilt vertellen met je foto, hoe logischer de stappen in je beeldbewerking worden. Hoe dan ook, verdiep je erin. De ontwikkelingen op het gebied van beeldbewerking gaan razendsnel, dus doe er je voordeel mee!

 
Een foto van een mooie zonsopkomst boven het Baloerveld in Drenthe in de herfst

Een serene en kalme ochtendlucht boven het Balloërveld in Drenthe. EOS 5D Mark III en Canon EF 16-35mm f/4 L IS met een 2-stops grijsverloopfilter met een harde overgang

Tot slot

 

Daar zijn we dan, een aantal eenvoudige stappen die kunnen leiden naar het fotografen van mooie wolkenluchten. Je beschikt over het juiste materiaal en beheerst de techniek. Jouw kennis van compositieleer heeft je gebracht naar een goede locatie en je kennis van het weer zorgt ervoor dat je er op het juiste moment bent. Het maken van de foto is dan nog maar een klein onderdeel van het hele proces. Je geniet van alles om je heen. Je ziet hoe licht en kleuren veranderen, je past je techniek aan en je weet het. Je weet dat je hem hebt. Die ene foto. Niet meer dan een samenvatting van een fantastische ochtend of avond. Geluk? Nee, kennis, ervaring, een goede planning er vooral er zijn! Een gouden top voor het fotografen van mooie wolkenluchten? Nee, die is er niet. Passie. Dat is waar het om gaat!

Landschapsfoto van een onweersbui boven het platteland van Groningen - Bas Meelker Landschapsfotografie

Hoe groter de weersveranderingen, hoe spectaculairder de luchten kunnen worden. Canon EOS 5Ds R en Canon EF 16-35mm f/4 L IS.

 

Submit your review
1
2
3
4
5
Submit
     
Cancel

Create your own review

Bas Meelker Photography
Average rating:  
 0 reviews